Fonetyka artykulacyjna -jak narządy mowy produkują dźwięki. Fonetyka akustyczna -fizyczne właściwości fali dźwiękowej. Fonetyka audytywna -jak ucho i mózg percypują dźwięki.
Na egzaminie kluczowa jest artykulacyjna: opis spółgłosek wg 3 parametrów i samogłosek wg 3 parametrów.
Opis spółgłoski = 3 parametry:
1) Dźwięczność: voiced / voiceless (dźwięczna/bezdźwięczna)
2) Miejsce artykulacji: bilabial, labiodental, dental, alveolar, post-alveolar, palatal, velar, glottal
3) Sposób artykulacji: plosive, fricative, affricate, nasal, lateral, approximant
Przykład: /p/ = voiceless bilabial plosive (bezdźwięczna dwuwargowa zwarta)
Opis samogłoski = 3 parametry:
1) Wysokość języka: close (high), close-mid, open-mid, open (low)
2) Pozycja języka: front, central, back
3) Zaokrąglenie warg: rounded / unrounded
| Sposób \ Miejsce | Bilabial | Labio-dental | Dental | Alveolar | Post-alv. | Velar | Glottal |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Plosive | p b | t d | k ɡ | ʔ | |||
| Fricative | f v | θ ð | s z | ʃ ʒ | h | ||
| Affricate | tʃ dʒ | ||||||
| Nasal | m | n | ŋ | ||||
| Lateral | l | ||||||
| Approximant | w | ɹ | w |
W parach: pierwszy = bezdźwięczny, drugi = dźwięczny. ŋ = „ng" w sing. ʔ = glottal stop (np. Cockney bu'er).
Pary dźwięczności (voicing pairs):
p/b, t/d, k/ɡ, f/v, θ/ð, s/z, ʃ/ʒ, tʃ/dʒ
Fonemy różniące się TYLKO dźwięcznością. Np. fan /fæn/ vs van /væn/ -para minimalna na f/v.
Trapez samogłoskowy RP (Received Pronunciation). Oś pionowa = wysokość języka, oś pozioma = przód/tył.
Dyftongi angielskie (8 w RP):
Closing: /eɪ/ (face), /aɪ/ (price), /ɔɪ/ (choice), /əʊ/ (goat), /aʊ/ (mouth)
Centering: /ɪə/ (near), /eə/ (square), /ʊə/ (cure)
Dyftong = dwie pozycje samogłoskowe w jednej sylabie. Pierwszy element jest jądrem.
Asymilacja -głoska upodabnia się do sąsiedniej:
• Dźwięczności: have to /hæf tə/ (/v/ → /f/ przed bezdźwięcznym /t/)
• Miejsca: ten pens /tem penz/ (/n/ → /m/ przed bilabialnym /p/)
• Koalescencyjna: would you /wʊdʒu/ (/d/ + /j/ → /dʒ/)
Elizja -usunięcie głoski w mowie potocznej:
• /t/ i /d/ między spółgłoskami: next day /neks deɪ/
• Schwa w sylabach nieakcentowanych: tonight /tnaɪt/
Linking r i intrusive r:
W RP: far away /fɑːr əweɪ/ -/r/ na końcu wymawiane przed samogłoską. Intrusive: law and order /lɔːr ənd/ (brak <r> w pisowni!).
Sylaba = onset (opcjonalny) + nucleus (obowiązkowy, zwykle samogłoska) + coda (opcjonalna).
Sonority Sequencing Principle (SSP): Sonorność rośnie od brzegów sylaby do jądra.
Skala sonorności: obstruenty < nasale < płynne < glides < samogłoski
Przykład: strong = /strɒŋ/ → onset: /str/ (sonorność rośnie: s
Akcent wyrazowy w angielskim:
• Rzeczowniki i przymiotniki 2-sylabowe: zwykle akcent na 1. sylabie (ˈtable, ˈhappy)
• Czasowniki 2-sylabowe: zwykle na 2. sylabie (reˈcord, preˈsent)
• Sufiksy przesuwające akcent: -tion, -ity, -ic → akcent na sylabie PRZED sufiksem
Fonem -abstrakcyjna jednostka systemu fonologicznego. Zmiana fonemu zmienia znaczenie.
Alofon -konkretna realizacja fonemu w danym kontekście (nie zmienia znaczenia).
Przykład: /p/ ma alofony: [pʰ] (aspirowany, na początku sylaby: pin) i [p] (brak aspiracji po /s/: spin). Alofony w dystrybucji komplementarnej.
Para minimalna = dwa słowa różniące się JEDNYM fonemem w tej samej pozycji:
bat /bæt/ vs pat /pæt/ → dowodzi, że /b/ i /p/ to osobne fonemy.
Podaj pełny opis artykulacyjny fonemu /p/:
Uporządkuj miejsca artykulacji od przodu jamy ustnej (wargi) do tyłu (gardło):
Podaj transkrypcję IPA i opisz różnicę między pierwszymi spółgłoskami:
(1 pkt) Pierwsza spółgłoska w ship:
(1 pkt) Pierwsza spółgłoska w chip:
(1 pkt) Różnica w sposobie artykulacji:
Co to jest para minimalna?
Uporządkuj samogłoski od najbardziej zamkniętej (close/high) do najbardziej otwartej (open/low):
Jaki symbol IPA oznacza schwa? I dlaczego jest to najczęstsza samogłoska angielskiego?
Na trapezoidzie samogłoskowym zaznaczono trzy punkty A, B, C. Zidentyfikuj każdą samogłoskę:
(1 pkt) Punkt A (front, close):
(1 pkt) Punkt B (front, near-open):
(1 pkt) Punkt C (back, close):
Ile spółgłosek ma onset słowa strength /streŋθ/?
Zaznacz wszystkie prawdziwe pary minimalne dla /ʃ/ vs /s/:
Uporządkuj sposoby artykulacji od najsilniejszego zwarcia (maximum obstruction) do najsłabszego:
Angielski ma 3 spółgłoski nosowe. Dopasuj miejsce artykulacji do każdej:
(1 pkt) /m/ jak w map:
(1 pkt) /n/ jak w nap:
(1 pkt) /ŋ/ jak w sing:
/eɪ/ w face to:
Słowo record -gdzie pada akcent gdy jest rzeczownikiem, a gdzie gdy jest czasownikiem?
Podaj IPA pierwszej spółgłoski każdego słowa:
(1 pkt) think:
(1 pkt) vision (pierwsza spółgłoska to /v/). Ale jaka jest spółgłoska w środku (-si-)?
(1 pkt) judge -pierwsza spółgłoska:
Elizja /t/ i /d/ najczęściej zachodzi:
Zaznacz wszystkie fonemy angielskie, które NIE istnieją w polskim:
Prawda czy fałsz: „W angielskim [l] (clear l) i [ɫ] (dark l) to dwa różne fonemy."
Podaj transkrypcję IPA:
(1 pkt) church:
(1 pkt) judge:
(1 pkt) though:
Dlaczego *tsrong nie jest możliwą sylabą angielską, ale strong jest?
Zdanie: „Would you like to eat?" wypowiedziane w mowie potocznej. Zidentyfikuj procesy fonologiczne.
(1 pkt) would you → /wʊdʒuː/. Proces:
(1 pkt) like to → /laɪk tə/ (brak /k/) → Jaki proces?
(1 pkt) to wymawiane jako /tə/ zamiast /tuː/. Proces:
(1 pkt) Samogłoska /tə/ to symbol IPA: