Własność kwirytarna (dominium ex iure Quiritium) -pełna własność prawa cywilnego. Chroniona rei vindicatio (skarga windykacyjna -właściciel żąda wydania rzeczy od posiadacza).
Sposoby nabycia własności:
• Mancipatio -formalne przeniesienie (res mancipi: grunty, niewolnicy, zwierzęta juczne)
• In iure cessio -pozorne postępowanie sądowe
• Traditio -nieformalne wydanie (res nec mancipi; później także res mancipi w prawie pretorskim)
• Occupatio -zawłaszczenie rzeczy niczyich (res nullius)
• Usucapio -zasiedzenie (2 lata nieruchomości, 1 rok ruchomości w prawie klasycznym)
• Accessio, specificatio, commixtio -nabycie przez połączenie, przetworzenie, zmieszanie
Dwa elementy posiadania:
• Corpus -faktyczne władztwo nad rzeczą (element fizyczny)
• Animus -wola posiadania jak właściciel (element psychiczny)
Posiadanie ≠ własność! Posiadacz nie musi być właścicielem. Np. złodziej = posiadacz (ma corpus + animus), ale nie właściciel.
Ochrona posiadania -interdykty pretorskie:
• Interdictum uti possidetis -ochrona posiadania nieruchomości (kto aktualnie posiada)
• Interdictum utrubi -ochrona posiadania ruchomości (kto posiadał dłużej w ostatnim roku)
• Interdictum unde vi -przywrócenie posiadania utraconego siłą
| Prawo | Treść | Przykład |
|---|---|---|
| Służebność gruntowa | Prawo korzystania z cudzego gruntu na rzecz swego gruntu | Prawo przechodu (iter), przejazdu (via), czerpania wody (aquaeductus) |
| Służebność osobista | Na rzecz konkretnej osoby (niedziedziczna) | Ususfructus (użytkowanie), usus, habitatio |
| Zastaw (pignus) | Zabezpieczenie wierzytelności | Pignus = z wydaniem, hypotheca = bez wydania |
| Emfiteuza | Dziedziczna dzierżawa gruntu | Uprawnienie zbliżone do własności |
| Superficies | Prawo do budynku na cudzym gruncie | Superficies solo cedit (budynek należy do właściciela gruntu) |
Obligatio = więź prawna, na mocy której wierzyciel (creditor) może żądać od dłużnika (debitor) określonego świadczenia (dare, facere, praestare).
Źródła zobowiązań (Gaius):
• Ex contractu -z kontraktu (umowy)
• Ex delicto -z deliktu (czynu niedozwolonego)
Źródła (Justynian, podział czterodzielny):
• Ex contractu • Quasi ex contractu • Ex delicto • Quasi ex delicto
| Typ | Sposób zawarcia | Przykłady |
|---|---|---|
| Realne | Wydanie rzeczy (re) | Mutuum (pożyczka), commodatum (użyczenie), depositum (przechowanie), pignus (zastaw) |
| Werbalne | Wypowiedzenie formuły (verbis) | Stipulatio (najważniejszy! „Spondesne? Spondeo") |
| Literalne | Wpis do księgi (litteris) | Expensilatio (wpis w codex accepti et expensi) |
| Konsensualne | Samo porozumienie (solo consensu) | Emptio venditio (kupno-sprzedaż), locatio conductio (najem), societas (spółka), mandatum (zlecenie) |
Stipulatio -najważniejszy kontrakt werbalny. Jednostronnie zobowiązujący, abstrakcyjny (nie wymaga causa). Forma: pytanie + odpowiedź tym samym słowem.
Przykład: „Centum mihi dari spondesne?" -„Spondeo." (Czy przyrzekasz dać mi 100? -Przyrzekam.)
Emptio venditio (kupno-sprzedaż): konsensualny, dwustronnie zobowiązujący, odpłatny. Sprzedawca = wydanie i zapewnienie spokojnego posiadania (nie własności!). Kupujący = zapłata ceny.
Stopnie odpowiedzialności (culpa):
• Dolus -umyślność (wina umyślna) -zawsze odpowiada
• Culpa lata -rażące niedbalstwo (= dolus)
• Culpa levis -zwykłe niedbalstwo (in abstracto: bonus pater familias; in concreto: jak we własnych sprawach)
• Casus -przypadek (nie odpowiada, chyba że mora)
• Vis maior -siła wyższa (nigdy nie odpowiada)
Wygaśnięcie zobowiązań:
• Solutio -spełnienie świadczenia (najważniejsze!)
• Compensatio -potrącenie wzajemnych wierzytelności
• Novatio -odnowienie (nowe zobowiązanie zastępuje stare)
• Confusio -zlanie się wierzyciela i dłużnika w jednej osobie
• Acceptilatio -formalne zwolnienie z długu (dla stipulatio)
Uszereguj sposoby nabycia własności od najbardziej formalnego do najmniej formalnego:
Zasada nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet oznacza:
Zasiedzenie (usucapio) wymaga łącznie:
Dwa elementy posiadania (possessio) to:
Rei vindicatio to skarga:
Zasada superficies solo cedit -- przeanalizuj diagram i odpowiedz na pytania:
(1 pkt) Kto jest właścicielem budynku postawionego na cudzym gruncie?
(1 pkt) Jakie prawo pozwalało budować na cudzym gruncie?
(1 pkt) Jaka skarga chroniła osobę korzystającą z tego prawa?
Ususfructus (użytkowanie) to:
Klasyfikacja zrodel zobowiazan -- porownaj systemy Gaiusa i Justyniana:
(1 pkt) Ile zrodel zobowiazan wyroznil Gaius?
(1 pkt) Ile zrodel zobowiazan wyroznil Justynian?
(1 pkt) Do ktorej kategorii Justyniana nalezy negotiorum gestio (prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia)?
Stipulatio jest kontraktem:
Zaznacz wszystkie kontrakty konsensualne:
Emptio venditio to kontrakt:
Dolus (wina umyślna) w odpowiedzialności dłużnika oznacza:
Prawda czy fałsz: „Dłużnik odpowiada za casus (przypadek) nawet jeśli nie jest w zwłoce."
Uszereguj sposoby wygasniecia zobowiazan od najbardziej naturalnego do najbardziej sztucznego:
Różnica między pignus a hypotheca:
Tytus pożycza Markowi 100 denarów (mutuum). Marek nie oddaje w terminie.
Mutuum jest kontraktem realnym. Co to oznacza?
A jest winien B 1000 denarów. Strony postanawiaja dokonac novatio (odnowienia zobowiazania).
Odpowiedz na pytania dotyczace novatio:
(1 pkt) Co dzieje sie ze starym zobowiazaniem?
(1 pkt) Novatio dokonywano zwykle w formie:
(1 pkt) Zaznacz wszystkie elementy, ktore mogly ulec zmianie przy novatio:
Interdictum unde vi służyło do:
Zaznacz wszystkie kontrakty realne:
Kazus: Aulus sprzedaje Bructerusowi grunt (emptio venditio). Bructerus płaci cenę i otrzymuje grunt przez traditio, ale nie przez mancipatio. Po 6 miesiącach pojawia się Caius, twierdząc, że jest prawowitym właścicielem gruntu.
(1 pkt) Czy Bructerus uzyskał własność kwirytarną?
(1 pkt) Jaki rodzaj własności uzyskał Bructerus?
(1 pkt) Jaką skargą posłuży się Caius (jeśli jest właścicielem)?
(1 pkt) Czym mógłby się bronić Bructerus?
(1 pkt) Po jakim czasie Bructerus nabędzie własność kwirytarną przez usucapio?